پژوهش هایم از سر شیفتگی به زبان فارسی است

به گزارش روابط عمومی حوزه هنری انقلاب اسلامی استان فارس، صمد مهماندوست به تازگی ها کتابی در حوزه ی زبان فارسی آماده ی چاپ کرده که از جهات گوناگون بر پایه ی ایده ای نو تألیف شده است وی در این باره اظهار داشت: نام این کتاب «دروازه های زبان» است که ان شاءالله با عنوان «فرهنگ اصطلاحات و کنایه های نو پدید در زبان فارسی» منتشر خواهد شد.

وی با اشاره به مفهوم کنایه ها و اصطلاحات نوپدید گفت: بگذارید گوشی به دستتان بدهم، امیدوارم دوزاری تان زود بیافتد! حتی اگر در دقیقه نود باشد . با توجه به همین عبارت متوجه می شوید که کنایه ها و عبارت هایی تازه در عرصه زبان فارسی پدید آمده که پیشینه ای در زبان ندارد.

این پژوهشگر ادامه داد: این اصطلاحات حاصل آشنایی با تمدن مدرن و تکنولوژی و رسم و رفتارهایی است که امروزه تمامی اندام های زندگی اجتماعی ما را فرا گرفته است . به دیگر سخن ورود ابزار و آلات فنی به زندگی امروز و نیز آشنایی ایرانیان با فرهنگ و آداب کشورهای صاحب فناوری بر زبان اثر گذاشته است.

وی افزود: این پروسه در کارگاه ذهن خلاق ایرانیان کنایه ها و عبارت هایی پدید آورده که از جنبه های گوناگون حائز اهمیت و شایسته ی واکاوی زبان شناختی و جامعه شناسی و حتی روان شناسی جمعی است و تلاش حاضر در این راستاست..

وی در پاسخ به این سوال که پژوهش شما کدام جنبه از این موارد را در بر می گیرد اظهار داشت: من نه زبان شناس و نه جامعه شناس و نه روان شناس هستم تنها از سر شیفتگی به زبان فارسی و برخورد به این برساخته ها بی اعتنا نبوده و حساسیت به خرج داده ام

مهماندوست افزود:  به ویژه جنبه ی زایایی و نرمش زبان فارسی در برخورد با ابژه های تازه و صور و اسباب مدرن مرا واداشته است که به گردآوری آن پرداخته و چون آینه ای در برابر فارسی زبانان صاحبان اندیشه و تخصص در حوزه ی زبان فارسی قرار دهم.

وی پیرامون تاثیر این فرایند بر ساختار نثر و گفتار فارسی گفت: در بخشی از مقدمه ی کتاب به همین مطلب پرداخته ام، نوعی نثر تازه در زبان فارسی پدید آمده که در خور تأمل و بایسته ی پژوهش و واکاوی اندیشمندانه است نویسندگان با تأثیر پذیری از عناصر و عوامل زندگی امروز به آفرینش کنایه های تازه ای دست یازیده اند که از جهات گوناگون تازه و نو و گویای زنده بودن و بالندگی زبان فارسی است .

 

من نه زبان شناس و نه جامعه شناس و نه روان شناس هستم تنها از سر شیفتگی به زبان فارسی و برخورد به این برساخته ها بی اعتنا نبوده و حساسیت به خرج داده ام

 

این پژوهشگر در تبیین مفهوم اصطلاحات تازه و نوپدید و نسبت آن با واژه هایی که از زبان های دیگر به زبان فارسی راه یافته اند گفت: منظور از اصطلاحات ، واژه ها و عباراتی است که از زبان دیگری به فارسی وارد شده و حاصل فن آوری و زندگی مدرن غربی است.

وی ادامه داد: این واژه ها، مفهومی را با خود آورده که یا در زبان فارسی برابری نداشته و یا اگر هم برابر واژه ای در زبان فارسی برای آن یافت شود ، بر اثر سهل انگاری و غفلت و .... جایش خالی مانده و نویسندگان  بهتر دیده اند تا همان واژه ی زبان اصلی را به کار ببرند.

مهماندوست در تشریح تفاوت این اصطلاحات با کنایه ها این است که از مرحله ی خلق نگذشته و به ابژه ای ادبی تبدیل نشده است اگر چه تلاش و دقت من آن بود که از واژه های صرف چشم پوشی کنم و همچنین از اصطلاحات و واژه هایی که در حوزه ی تخصصی به کار می روند نیز ولی در جریان کار، گاه پیش می آمد که از یادآوری برخی اصطلاحات گریزی و گزیری نبود.

وی در پاسخ به این پرسش که نسبت اثر شما با دو کتاب فرهنگ زبان مخفی از دکتر سمائی و مردم شناسی اصطلاحات خودمانی از دکتر اکرامی فر چیست اظهار داشت:من این دو کتاب را با دقت خوانده ام ، اما به هیج وجه کار آنها با این کتاب قابل مقایسه نیست. در مقدمه ی کتاب درباره ی آن دو کتاب سخن گفته ام.

این پژوهشگر حوزه زبان فارسی پیرامون حوزه ی خاص جغرافیایی و زمان معینی برای کشف این برساخته ها گفت: حوزه ی مطالعه ی من نثر زبان فارسی امروز چه در میان نخبگان و چه در میان اهالی معمولی زبان بوده است.

وی ادامه داد: گاه مقاله هایی را دیده ام که یکسره از این گونه کنایه ها پر است و از همان جمله و عبارت های نخستین تا پایان مقاله ، نویسنده با فراخ دستی به ساخت و آفرینش پرداخته، نوعی نثر جدید را در زبان فارسی وارد کرده است که پیشینه ی چندانی ندارد و گاه به گفتار شخصی معمولی نیز توجه نشان داده ام .

مهماندوست گفت: درباره ی زمان هم باید بگویم که دوره ی تاریخی و زمانی خاصی برای کف یا سقف زمانی ساخت ، ورود  و کاربرد این کنایه ها و اصطلاحات و ترکیب ها مورد نظر نبوده است ، تنها ماهیت آنچه از رهگذر زندگی نوین و ورود ابزارو آلات مدرن به گستره ی زندگی ایرانی ساخته و وارد زبان شده در نظر گرفته شده است که می تواند حتا بسیار فراگیر و عظیم و شگفت انگیز باشد.

وی با اشاره به حوزه ی عمومی و زبان گفتاری اظهار داشت: گاه کنایه یا اصطلاحی از داخل متنی منزه و ادبی و .... شکار شده و گاه ممکن است متنی را که برای نشان دادن نمونه ای آورده ام خالی از هر شیوایی یا ارزش های ادبی باشد، چاره ای نداشته ام،  

این پژوهشگر ادبی افزود: در تمام مدت گردآوری ، با گوش های تیز و حساس هرچه می شنیدم که با خواسته ام در این مورد سازگار بود یادداشت کردم، گاهی ممکن است از زبان شخصی معمولی یا حتی لات و لمپنی که در بند آداب و اصول اجتماعی نباشد چیزی به درد بخور شنیده و به همان صورت یاداشت کرده ام و در تدوین نهایی کتاب نخواسته یا نتوانسته ام چیز دیگری را جانشین آن کنم.

وی در تبیین این نکته تصریح کرد: مثلاً از روستای ناکجا آباد به من زنگ زده اند که فلانی در ده ما یک مضمون درباره ی تراکتور ساخته که از وقتی تراکتور آمده بزرگ و کوچکی از بین رفته چون دو تایر کوچک جلو و دو تایر بزرگ پشت سر او حرکت می کنند ... 

مهماندوست افزود: می بینید که اهالی زبان به جز در موارد رسمی و جدی، در برخورد با پدیده های روز که چندان جنبه ی جدی هم نداشته باشد به سرعت دست به کار می شوند و برای آن مضمونی کوک می کنند که بسته به تعلق خاطر یا نپذیرفتنی بودن مطلب ، به خوبی از پس آن بر می آیند.

وی گفت: آنان در کارگاه ذهن آفرینشگرشان دست به جنان صناعتی می زنند که حاصل کار سخت حیرت آور است و از آنجا که برخوردار از فصاحتی باور نکردنی است ، مایه ی آن می شود تا از سوی اهالی زبان با آغوش پذیرفته شده و در زبان جا بیافتد و بماند.

وی پیرامون سویه ی فرهنگیاین کار اظهار داشت: " از دیدگاه فرهنگ ساخت و کاربرد این کنایه ها در بالندگی زبان و توانمندی فرهنگی ، بسیار کارآمد است و همراه با توان بخشی زیبا شناختی زبان ، دامنه ی معنایی و جنبه ی نمادین و استعاری زبان را نیز بالا می برد و با افزایش معانی تازه ، زمینه ی تراکم و انباشتگی فرهنگی را فراهم می آورد که نتیجه ی آن ثروتمندی واژگانی و پرواری جنبه ی نمادین زبان و پیشگیری از پسرفت و نابودی فرهنگی است."