گشایش نمایشگاه بزرگ آثار هنری تاریخی خاندان ارسنجانی در حوزه هنری فارس

به گزارش روابط عمومی حوزه هنری انقلاب اسلامی استان فارس، در این مراسم تنی چند از اساتید هنر و دانشگاهیان و پژوهشگران پیرامون پژوهش هنر سخن گفتند.

در ادامه این مراسم  پس از سخنان مجید چیزفهم و فرهاد نصیری شیرازی از اساتید نامدار انجمن خوشنویسان فارس از حاج اکبر اسکندری از خادمان فرهنگ و هنر ارسنجان تقدیر شد و پس از آن نمایشگاهی از آثار خوشنویسی خاندان ارسنجانی و بزرگان هنر خوشنویسی در نگارخانه ماه حوزه هنری فارس گشایش یافت

 در این نمایشگاه ۱۵۰ نسخه و قطعاتی از هنر خوشنویسی و قرآن نویسی و کتابت از خاندان ارسنجانی به نمایش در آمده است.

 

* استاد نعمتی: ساختمان جهان را اگر هنر جلا ندهد باقی نمی ماند

 

محمد نعمتی قرآن نویس و هنرمند برجسته روزگارما در آیین گرامیداشت هفته پژوهش در حوزه هنری فارس پیرامون هنر خوشنویسی سخن گفت و عنوان کرد: ساختمان جهان را اگر هنر جلا ندهد باقی نمی ماند.

وی با گلایه از فضای هنری حاکم و ادامه نیافتن بزرگداشت استاد احمد نی ریزی تصریح کرد: در شیراز کارستانی از خط نویسی شده است.

این هنرمند برجسته با اشاره به خاندان ارسنجانی، گفت: حاج ملاعلی عسکر ارسنجانی سرسلسله خوشنویسان این خاندان است.

وی با بیان اینکه مرحوم حاج ملامحمد شفیع ارسنجانی قرآن را اعراب می گذاشت، گفت: این خطاط و خوشنویس نیاز به نگاه به چیز دیگری نداشت و به زبان عربی مسلط بود.

نعمتی با بیان اینکه حاج ملاعسکر و حاج ملا احمد مانند شمس و مولانا بودند خواستار نگارش این موارد شد و گفت: افسوس می خورم که خیلی از منابع اصلی و اصیل تحقیق در این باره از بین رفته است.

نعمتی، قرآن خواندن، فهمیدن و سپس نوشتن را مورد اشاره قرار داد و افزود: هر چیزی اهلیت می خواهد؛ آنها که قرآن را می نگاشتند اهل بودند و وجودشان در خوشنویسی خلاصه می شد.

قرآن نویس برتر کشور در ادامه عنوان کرد: آن آیینه که خدانما هست را می شود در خط پاکان دید؛ همه چیز آیه خداست اگر با چشم خدابین دیده شود.

نعمتی ادامه داد: به شاگردان مان پیش از آموزش اصول خط نوشتن، درس آدمیت و انسان بودن را بدهیم؛ استادی که تخریب چی است را در جامعه نفرستیم.

وی در عین حال اعلام کرد: متاسفم که بسیاری از زیارتنامه های آستان مقدس حضرتشاهچراغ(علیه السلام) از جمله ۵ زیارتنامه از آثار اشرف الکتاب و حاج ملامحمد شفیع مفقود شده است.

نعمتی افزود: ما سه خانواده برجسته در خوشنویسی داشتیم که خاندان شیرازی، ارسنجانی و تذهیب کاران سبک خاص خودشان را داشتند.

 

* دکتر خالصی: در تفکر هنر اسلامی نقطه، آغاز وحدت است

 

در بخش دیگری از این مراسم دکتر محمدرضا خالصی  درباره خوشنویسی در ساحت هنر قدسی به سخنرانی پرداخت و گفت: در تفکر هنر اسلامی نقطه، آغاز وحدت است.

معاون فرهنگی جهاد دانشگاهی فارس با بیان اینکه هنر اسلامی واژه غریب آشنایی است، گفت: شکلی از هنر امر مقدس می شود و در امر مقدس به کار گرفته می شود.

وی، افزود: در میان متفکرانافلاطون ساز دیگری می زد و می گفت هنرها در وهم و پندارها قرار می گیرند، در عین حال او هنر را شوریدگی آسمانی می نامید.

پژوهشگر برتر استان فارس در سال ۹۷ در ادامه به آرا دیگر اندیشمندان و فیلسوفان درباره هنر قدسی پرداخت و تصریح کرد: در تفکر هنر اسلامی نقطه آغازوحدت است، به طوریکه ابن عربی می گوید خداوند جهان را با کلمه خلق کرد؛ خداوند می فرماید بشو و می شود که این را خلقیه می گویند.

وی با بیان اینکه اساس این سخن از قرآن کریم است، افزود: هنر است که می تواند ما را از سیر نهان به سیر عیان برساند؛ این امر یعنی دیدن خداوند در جریانات یعنی آوردن جهان محسوس در جهان نامحسوس.

خالصی با تصریح اینکه در تفکر اسلامی کلمه صنع وجود دارد که در ایران به معنای فضیلت و کمال و لفظ یونانی آن تخنه است، افزود: تخنه یعنی صنایع مستظرفه و آنچه هنر به آن اطلاق می شود.

این استاد دانشگاه در عین حال عنوان کرد: آنچه در خوشنویسی مطرح می باشد حروف است؛ در تورات و قرآن کریم، کلمه مقدس است زیرا از حروف کلمه ایجاد می شود

 

* کرم اللهی: فارس کبیر سرزمین یادها و خاطره ها و قله های بلند اندیشه و تفکر و هنر است

 

در این مراسم همچنین محمد کرم الهی رییس حوزه هنری انقلاب اسلامی استان فارس از برگزاری اولین کنگره خوشنویسی مکتب شیراز در سال آینده با هم نوایی انجمن خوشنویسان شیراز خبر داد و گفت: فارس کبیر سرزمین یادها و خاطره ها و قله های بلند اندیشه و تفکر و هنر است.

وی افزود: کران به کران این سرزمین در هر گوشه بلندمردی متفکر و هنرآفرین تکیه زده و ما را به اندیشیدن می خواند؛ گاه لارستان است  و دلبری هایش، گاه سروستان، جهرم، آباده، سعادت شهر، استهبان و نی ریز و گاه دردانه این پیکره حقیقی یعنی سرزمین ارسنجان.

کرم اللهی با بیان اینکه ارسنجان را به هزاران چیز می شناسند، گفت: کسی ارسنجان را به قنات و قنوتش می شناسند، کسی دیگر به بنه و سایه سار آن و کشتزارهای شورآفرینش و دیگری به انارش می شناسند.

وی ادامه داد: انار ارسنجان را همه بر درخت چیده و خورده و لذت برده اند، چرا همه ، شهر ارسنجان را با انارمی شناسند؟ زیرا مردمانش بلند طبع اند و به آسمان دست می یازند و میوه درخت بهشت را می چینند و بهشتی می اندیشند و میوه بهشت را به سفره ها ارزانی می دارند؛ این متعلق به روزگار کنونی نیست و آنان پازل تاریخ و تمدن این استان را تکمیل کرده اند.

رییس حوزه هنری فارس با طرح این پرسش که انار اندیشه ارسنجان را کدام یاقوت ها سروری می کنند؟ گفت: یاقوت های اندیشه و تفکر درخت معرفت انار بار ارسنجان را چه کسانی دلبری می کنند؟

وی در ادامه عنوان کرد: اشرف الکتاب وقتی می نویسد گویی قوس و قزح خوش رنگ رنگین کمان آفرینش را در کرشمه و ناز خطوط نستعلیق و نسخ بر پهنه سفید خوشنویسی می نشاند.

کرم الهی با بیان اینکه ارسنجان، خیر کثیر و رونده است و اشرف الکتاب تمام نشده است، افزود: اگر سعدی شیرین سخن از نکویی به ماندگاری نقب می زند ما جاودانگی را در خلق هنر می بینیم، زیبایی جز نکویی نیست؛ نیکان جهان به هم اندیشی و هم فکری است . اگر اشرف الکتاب و افتخار الکتاب تمام شده بودند امروز نامشان به افتخار نمی آمد و هنوز ساری و جاری نبودند.

کرم الهی تصریح کرد: معتقدم گسست جامعه پژوهشی از جامعه هنری فارس حرکتها را کند کرده و جریان سازی را مختل کرده است، زیرا پژوهشگران حکم چلچراغ ها را دارند و افق ها را به ما می نمایند و راه ها را به ما نشان می دهند.

رییس حوزه هنری فارس افزود: ضرورت راه را پژوهشگران باز می شناسند؛ ما اگر از حوزه اندیشه ورزی و پژوهشگری خود را بی نیاز بدانیم فقط می توانیم جلو پای خودمان را روشن سازیم و از نور افشانی در فضای بیرونی و باز ناتوان می شویم، زیرا این دو عرصه نیازمند یکدیگر هستند.

وی ادامه داد: شکوه و عظمت و برازندگی هنر فارس را می توان در این آینه تماشا کرد. شهر ارسنجان اگر یاقوت می آفریند و بر خوان پر عظمت هنردوستان می نشاند، بهره این استان را به ما نشان می دهد.

کرم الهی گفت: ما کارگزاران فرهنگی و متولیان فرهنگ و هنر، باید بخش جوشنده و زاینده را احترام کنیم، برای فارس زیبا نیست که در ارسنجان کتابخانه ای، مدرسه ای و مرکزی بنام ملامحمدحسین وجود ندارد، از این منظر این مساله یک ثلمه است چراکه جهد و جد یک جامعه فکری منتج به این می شود که بر صدر آن ملا علی عسکر و اشرف الکتاب بنشیند.

وی در ادامه افزود: بایستی همه ما در حفظ این شناسنامه ها و داشته ها تلاش کنیم و  کار را رها نکنیم، نمی شود یک معلم عاشق از خاندان ارسنجانی از حقوق ۷ هزار تومانی نسخه ۲۰۰ هزار تومانی جمع آوری کند بعد متولی فرهنگ بنشیند و مترصد این باشد که آنرا جایی به نمایش بگذارد، ارسنجان از این یاقوت ها در خودش بسیار دارد که نیازمند موزه است.

رئیس حوزه هنری فارس با تاکید بر اینکه از مزیت شهر ارسنجان به عنوان تهدید نام برده و گفته می شود بن بست است، تصریح کرد: این بن بست نیست بلکه بکری و بالندگی ارسنجان است لذا بایستی دیگران را به دیدن پنجره فرهنگ و هنر ارسنجان دعوت کنیم؛ در این شهر چقدر  شخصیت هایی مانند دکتر اسکندری داشتیم و داریم؟

وی با بیان اینکه اگر حمیدی شیرازی به شیراز شهره است مادرزاد ارسنجانی است،افزود: باور کنید شهرستان های فارس هر یک خود شناسنامه ای از این داشته هاست، اما حکایت ارسنجان هنر آفرینی است و خاستگاه تاریخی دارد.

وی با این وجود پرسید که چرا منظرهای خوشنویسی در این شهر دیده نمی شود؟ این ها مطالبات عمومی ماست؛ اما این مسایل باید از سوی ارسنجانی ها مطالبه شود.

کرم الهی همچنین نوید داد که در آینده ای نه چندان دور ، دو اقدام ویژه صورت می گیرد که اولین آن، برگزاری کنگره خوشنویسی مکتب شیراز برای سال ۱۳۹۸ با پشتیبانی و هم افزایی همه دستکاه های متولی فرهنگ از جمله هم نوایی انجمن خوشنویسان شیراز است که به عنوان یک اقدام بزرگ در دستور کار قرار دارد.

وی همچنین در ادامه با این انتقاد که این گونه نباشد از عنوان ملا احمد نی ریزی استفاده کنیم، اما کنگره و بزرگداشت وی ادامه نیابد، افزود: ما اگر به اینها نپردازیم در استان چه کاره ایم؟ باید با این نمایه ارسنجان را بشناسانیم تا جریان سازی کنیم؛ باید به خانه خلاقان سرزمین فارس ارج بگذاریم و از بودنشان و همراهی شان استفاده کنیم.

کرم الهی در عین حال از احیاء مدرسه سعیدیه ارسنجان با همراهی پژوهشگران و دانش پژوهان و علاقه مندان به این شهر و هرآنچه در این باره ارایه شده است خبر داد و افزود: رونمایی از کتاب مدرسه علمیه سعیدیه ارسنجان از جمله این برنامه هاست، در عین حال در آنجا برنامه بزرگی برگزار خواهد شد که هدف آن به جوشش در آوردن چشمه نیمه خواب است که البته کاری یس سترگ است.

به گفته کرم الهی، مدرسه سعیدیه ارسنجان به واسطه تاثیر گذاری بر حیات فکری، هنری و فرهنگی این سامان دُر نابی بر جان و جهان جنوب ایران و فارس است و شناساندن آن راه تازه ای می نمایاند.

 

* مرادی: دیگر شخصیت های مطرح استان را رها کردیم و فقط به سعدی و حافظ پرداختیم

در این مراسم همچنین دکتر محمد مرادی پژوهشگر و عضو هیئت علمی بخش زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شیراز گزارشی از نقش دانشگاه در این حوزه ارایه کرد و گفت: پژوهش یا تحقیق در علوم انسانی ببه دنبال یافتن پاسخ هایی است که از دل تحقیق به دست می آید؛ پژوهش در هنر اهداف و چهارچوب هایی دارد که توجه به آن روشنگر بسیاری از مشکلات این حوزه است.

وی ادامه داد: خوشبختانه فارس از دیرباز مرکز هنر بوده اما متاسفانه در متون ما نقش پژوهش در هنر کمرنگ بوده است، البته رگه هایی از این امر در رساله های خوشنویسی وجود دارد و بحث هایی درباره اصول خوشنویسی مطرح شده است.

مرادی تاکید کرد: به عنوان قاضی بیضاوی از معماری مسجد نو شیراز نام برده است. البته در تذکره ها و مزارات هم این نشانه های تحقیقی دیده می شود که به معرفی هنرمندان می پردازند.

وی به سفرنامه ها هم اشاره کرد و افزود: این آثار که حاصل سیر و سلوک سفرنامه نویسان است درباره هنر شیراز قضاوت کرده و از آن نام برده اند، اما در سده اخیر تحت تاثیر شیوه پژوهش غربی تجاربی در هنر فارس داشتیم و از دهه ۴۰ شمسی، دانشگاه شیراز به عنوان یکی از مراکز تحقیقاتی مطرح شده است.

وی در عین حال گفت: با دستیابی به درگاه ها و تارنماهای پژوهشی می توان مطالبی را در این باره پیدا کرد؛ همچنین بر اساس بررسی هایی که انجام شده، مقالات و رساله ها در حوزه ادبیات و هنر در دانشگاه شیراز مسیری را طی کرده اند که قابل تامل است.

مرادی با اشاره به نشانه ای از گسست بین جامعه دانشگاهی و فرهنگی در حوزه پژوهش هنر گفت: جامعه ادبی و هنری با پژوهش های دانشگاهی بیگانه است و از طرفی این پژوهش ها نیز در مسیر مورد نظر نیست.

معاون دانشکده زبان و ادبیات فارسی شیراز عنوان کرد: در این میان مجله هایی که در حوزه تخصصی فعالیت می کردند نیز  کم شده اند در کنار این ها دو مجله در دانشگاه شیراز منتشر می شود که یکی از آنان بیش از ۳۰۰ مقاله منتشر کرده که ۸۳ درصد مقاله ها به موضوع سعدی و حافظ اختصاص یافته است.

وی به کمبود مقالات در رابطه با فرهنگ و هنر فارس در نشریات دانشگاهی اشاره کرد و افزود: ۶۲۳مقاله درباره فعالیت های پژوهشی منتشر شده که ۲۳ مقاله آن درباره هنر فارس است.

مرادی با این وجود تصریح کرد: از ۱۷۶ کتاب منتشر شده از سوی ۲۲ استاد حدود ۲۰ درصد درباره فارس است که بیشتر تحلیل محتواست و موضوعاتی در ارتباط  دانشگاه با جامعه هنری را نشان می دهند؛ هرچه استادان به سمت تولید کتاب رفتند بیشتر به استان خود نظر داشته اند و از میان ۱۵۲ رساله دکتری نیز ۲۲ مورد مربوط به فارس بوده است.

عضو هیئت علمی دانشکده زبان و ادبیات فارسی ادامه داد: به طور متوسط ۱۲ درصد دانشجویان خویش را به سمت این سوق داده اند که درباره فارس به تحقیق بپردازند.

وی با توجه به اینکه میزان این پژوهش ها در دانشکده هنر و معماری به ۲۶ درصد رسیده است افزود: از ۱۵ پایان نامه ۱۰ مورد درباره شیراز و فارس است.

مرادی با بیان اینکه آسیب هایی اساسی در پژوهش های ادبی وجود دارد که باعث اختلال در رابطه دانشجو و جامعه می شود، افزود: متاسفانه در بیشتر پژوهش ها شاهدیم که به سراغ سعدی و حافظ رفته اند،

وی افزود: گویا جز این دو کسی در فارس وجود نداشته که در موردش پژوهش شود. به عبارت دیگر پژوهش ها درباره دیگر شخصیت های مطرح استان را رها کردیم و فقط به سعدی و حافظ پرداختیم.

این پژوهشگر جامعه هنری با اشاره به مشکلات موجود در رابطه جامعه نهادهای فرهنگی و دانشگاه در عرصه پژوهش گفت: چرا نیازهای پژوهشی فارس از سوی نهادهای فرهنگی به دانشگاه ها سفارش داده نشده است؟

یسنده کتاب «سیر غزل در فارس» گفت: هرچند که توانستیم در رشته های دیگر پژوهش را با صنعت عجین کنیم اما در حوزه های فرهنگ و هنر این جریان هنوز دیده نمی شود.

 

شایان ذکر است این برنامه که به همت واحد پژوهش حوزه هنری طراحی شده با همراهی و همت مشترک نهادهای فرهنگی استان شامل دانشگاه شیراز، مرکز مدیریت حوزه علمیه فارس، انجمن خوشنویسان شعبه شیراز، مرکز اسناد و کتابخانه ملی استان ، قطب علمی پژوهش های فرهنگی و ادبی، سازمان تبلیغات اسلامی و جهاد دانشگاهی صداو سیمای مرکز فارس و بنیاد فارس شناسی سامان یافت.